Gevoel boven ratio: de boekhouder in je hoofd

Gisteren schreef ik dat ik de meterstanden regelmatig controleer om te voorkomen dat ik een naheffing krijg. Als blijkt dat ik door de strenge winter meer heb verbruikt dan normaal, kan ik mijn voorschotbedrag verhogen. Vervolgens werd ik op de vingers getikt door een lezer. Beter zelf geld apart houden en een naheffing betalen dan je geld zonder rente uit te lenen aan het energiebedrijf was de reactie.

Daar is niets mis mee, moet je wel een buffer hebben natuurlijk en niet iedereen heeft dat al. Een buffer om tegenslag op te vangen kost tijd. Bovendien, en hier komt psychologie bij kijken, zit het in de mens om liever vooraf wat extra te betalen en eventueel terug te krijgen dan achteraf bij te moeten betalen. Qua geld maakt het niets uit, je betaalt net zo veel in totaal aan het energiebedrijf maar toch is er een verschil in beleving. Hoe komt dat?

Stel, je gaat naar een concert waarvan de toegang € 20 kost. Ook neem je € 20 mee om daar uit te geven. Bij aankomst blijkt dat je het toegangskaartje bent kwijtgeraakt. Koop je met de € 20 die je nog bij je hebt een ander kaartje? Meer dan de helft van de mensen doet dat niet en gaat naar huis.
Hetzelfde scenario maar dan net even anders: je gaat met € 40 euro op stap naar een concert om daar een kaartje aan de kassa te kopen. Bij aankomst blijkt dat je € 20 bent verloren. Koop je met de resterende € 20 een toegangskaartje? Ja, dat doet 90 % van de mensen.

Dit voorbeeld is te lezen in Psychologeld, een boek waar ik eerder een enthousiaste recensie over schreef en waaruit blijkt dat wij helemaal niet rationeel met geld omgaan. Dat bewijst mijn behoefte om het voorschotbedrag te verhogen (liever dat dan bij te betalen) en dat bewijst bovenstaand experiment ook. Hetzelfde bedrag aan geld is in de ene situatie (omgezet in een toegangskaartje) blijkbaar meer waard dan in de andere situatie.

We hebben in ons hoofd een mentale boekhouder die allesbijhoudt: wat gaat eruit en erin, meevallers, tegenvallers, alles wordt mentaal snel in potjes gestopt om het overzicht te houden. Alleen deze mentale boekhouder is niet altijd rationeel en neemt soms op ondoorgrondelijke wijze beslissingen.  ‘Als je na verlies van een concertkaartje een nieuw kaartje moet kopen, beschouwt je mentale boekhouder dit alsof je € 40 voor het concert moet betalen. Het mentale budget ‘concertkaartje’ had hij op € 20 vastgesteld en dat wordt bij aankoop van een tweede kaartje flink overschreden. Bij verlies van het € 20 biljet ben je weliswaar € 20 kwijt, maar je hebt ook nog € 20 over. En laat dat net nou die € 20 zijn die in je mentale begroting was gereserveerd voor een kaartje.’ (pagina 14, Psychologeld, Dijkman & Zadeh).

Zo wordt verlies sterker gevoeld dan het zelfde bedrag aan winst. Zijn we blijkbaar meer uitzinnig als we een auto winnen dan als we een geldbedrag winnen waarvoor we wel twee auto’s hadden kunnen kopen. Ook hier geldt dat de waarde van een product (een auto, een kaartje) meer wordt gevoeld als het om het product zelf gaat en niet het equivalent in geld.

We rijden kilometers om naar verschillende winkels om maar aanbiedingen te scoren en pluizen daarvoor de folders na, maar als we een huis kopen lezen we soms niet eens de hypotheekofferte. Terwijl dat laatste toch duizenden euro’s kan schelen. Maar boodschappen doen we zelf en voor een huis kopen wenden we ons tot een hypotheekadviseur met ‘verstand van zaken’ en schakelen we tegelijkertijd ons ‘ínterne beslissingsproces’ uit. ‘De expert zegt het en dus zal het wel kloppen‘ is de onderliggende gedachte.

Of iets door je mentale boekhouder wordt opgemerkt of niet, hangt onder meer af van de plek van de gebeurtenis of aankoop in de geldpiramide.  Mensen hebben een soort piramide in hun hoofd waarin ze hun geld indelen. De plek in de piramide bepaalt hoe makkelijk het geld wordt uitgegeven’ ( pagina 21, Psychologeld, Dijkman & Zadeh). Onderaan beginnen we met geld dat in je portemonnee zit en dan trapsgewijs volgt het geld op je betaalrekening, spaarrekening, beleggingen, de waarde van je huis en toekomstig geld: je pensioen. Hoe hoger in de piramide, hoe minder snel iets wordt uitgegeven.

Een meevaller onderaan wordt meestal in zijn geheel uitgegeven. Dat leggen de auteurs zo uit: een meevaller van € 500 van de belastingdienst zal sneller worden uitgegeven dan een meevaller van een vergeten bedrag van  € 500 op een spaarrekening.

Geld kan dus ‘weglekken’, zoals de auteurs van Psychologeld dat noemen. We gaan niet rationeel met geld om en soms kost dat ons geld. Om jezelf alert te houden geven ze een paar tips:

  • Beschouw al het geld als geld waarvoor je hebt gewerkt. Krijg je iets terug, win je iets, heb je geld uitgespaard: reken om hoe lang jij er voor zou moeten hebben werken
  • Reken kleine bedragen door naar jaarbasis. Is een aanbieding echt een aanbieding?
  • Maak een lijstje van zaken waar je onnodig geld aan uitgeeft
  • Zet uitgespaard geld meteen opzij
  • Span je mentale boekhouder voor je karretje. Spaar niet achteraf maar vooraf. Reken alles om. Besef je waar je geld naar toe gaat. Geld dat op je spaarrekening staat, wordt minder snel door jou uitgegeven dan geld dat op je betaalrekening staat

Terug naar het voorschotbedrag van het energiebedrijf. Natuurlijk is het financieel gunstiger om een buffer te hebben waarmee je tegenslag, zoals een naheffing, opvangt. Alleen met de huidige spaarrente is dat niet een heel zwaarwegend argument vind ik. Ook al weet ik dat het mijn mentale boekhouder is die zich laat bedotten, het eventueel terugkrijgen van een bedrag vind ik veel leuker dan bij moeten betalen. En een goed gevoel ergens over krijgen weegt ook als argument. Zo lang ik maar weet dat ik mezelf in de maling neem.

Wat je ook doet: meer betalen en terugkrijgen of een naheffing betalen met je buffer maakt niet zoveel uit. Er bestaat niet zoiets als één beste manier van consuminderen. Waar het uiteindelijk omgaat is het besef dát het een strenge winter is geweest en dát dit je extra geld gaat kosten, dat ergens vandaan moet komen.

Vind je dit een interessant onderwerp? Lees dan vooral het boek Psychologeld. Waarom we stoppen met nadenken als we beginnen met uitgeven van  Anna Dijkman en Chris Zadeh.

Advertenties

22 gedachtes over “Gevoel boven ratio: de boekhouder in je hoofd

  1. Grappig, wij hadden het er gisteren hier nog over. Onze grootste winst is als wij iets extra's hebben in contanten, doe ik daar gewoon boodschappen van i.p.v het uit te geven aan een etentje o.i.d Wel hou ik dan die maand meer over om te sparen en als we een grotere buffer hebben, dan gaan we ook wel iets vaker uit eten, maar een extraatje rekenen we niet als zodanig. Dat word gewoon boodschappengeld. Mijn man heeft daar meer moeite mee dan ik, die zou ook graag wat extra's doen op dat moment. Begrijpelijk en ook bij mij lonkt het weleens, maar de winst is groter als je het niet doet. Dat neemt niet weg dat ook ik weleens financiële beslissingen neem die niet perse beter zijn voor de centjes, maar wel voor de gemoedsrust! Mooi stukje weer!

    Like

  2. Het is als met zoveel dingen; in je hoofd maak je aannames en die kloppen vaak niet. Als je je teen stoot en meteen een tientje vindt, betekent dat niet dat dat elke keer gebeurt, toch blijven we lang hoopvol rondkijken de eerste tijd. Ik besloot dat geld maar een middel was en dat ik mijn leven er niet door wou laten bepalen en kijk, ik heb de basis prima op orde en roep vaak tegen mijzelf; heb ik het echt nodig of maakt het me blij en als het antwoord ontkennend is koop ik het niet. Mijn geld heb ik prima op orde en alles wat ik echt nodig heb, is er. Geen omkijken meer naar haast.

    Like

  3. Leuk stukje en heel erg op mij van toepassing. Ik heb een gigantische hekel aan contant geld, enerzijds omdat ik het niet zo goed kan administreren en anderzijds omdat ik het meteen uitgeef. Als ik pin weet ik heel goed wat ik nog heb, maar contant geld is in mijn hoofd 'extra geld' terwijl het dat natuurlijk helemaal niet is.
    ik ga dat boek zeker lezen als de bieb het heeft.

    Kim

    Like

  4. Leuke blog…precies wat ik bedoelde met op voorhand de energiemaatschappijen op voorhand spekken met mijn geld voor energie die ik toch niet afneem.

    Like

  5. 'Dat' is ook mijn visie op te hoge tussentijdse afrekeningen van water, gas en elektriciteit : liever lage tussentijdse afrekeningen en bijbetalen bij de jaarlijkse afrekening of te hoge tussentijdse afrekeningen en nadien 'terugkrijgen'. Je krijgt immers 'terug' wat je vooraf teveel betaalde….

    Like

  6. Grappig is dat! Ik ontvang bij de aanslag belastingen ook veel liever een beetje terug dan dat ik nog een paar tientjes moet betalen. In feite maakt het niet uit, ze betalen bij de belastingdienst heel netjes rente, maar toch maakt het voor mijn gevoel wel degelijk uit. Dat terugkrijgen voelt als extra, als een cadeautje.

    Like

  7. Alle extra's zet ik direct op mijn spaarrekening, om er dan rustig over na te kunnen denken, wat zal ik er eens mee doen, en het vervolgens zonde te vinden om het eraf te halen. Dat spaart heel lekker!

    Like

  8. Ook op andere gebieden dan geld zijn we vaak niet zo rationeel als we wel denken (of zouden willen zijn). Lees van Daniel Kahneman 'Ons feilbare denken'. Een geweldig boek. Of (beknopter) van Rolf Dobelli 'De kunst van het verstandige handelen'. Eye-openers!
    Annemaria K.

    Like

  9. Grappig, toevallig had ik het er pas over toen iemand vertelde het voorschot bedrag te gebruiken als spaarrekening: teruggave komt altijd net in voor die persoon dure tijd en dan heb je wat extra's. Belachelijk vond ik dat maar bedacht dat ik hetzelfde doe met de belastingteruggave. Ik vind het fijn een grote smak geld te krijgen en die gelijk te gebruiken om de hypotheek af te lossen. Schiet lekker op. Terwijl maandelijks natuurlijk beter zou zijn… Lijkt me euk boek, bedankt voor de tip.

    Like

  10. Strenge winter ??? Valt reuze mee(halve graad kouder dan normaal) en dat hoeft niks extra,s te kosten of je woning nu bij 0 graden gaat verwarmen of bij -10 bij goede geïsoleerde woning maakt dat heel weinig uit.

    Like

  11. Dat heb ik ook. De energiemaatschappij waar ik jaren geleden jarenlang klant was had de neiging om het voorschot flink hoog te zetten en elk jaar kreeg ik veel terug. Maar dan opnieuw weer een hoger voorschot en ik maar weer bellen om het te verlagen. Ik hoef hen niet voor te financieren. Dat deed ik toch wel want het nieuwe voorschot ging in het voorjaar in en dan leveren ze dus een halfjaar nauwelijks gas.

    Groetjes, VeggieMo

    Like

  12. Ja, precies maar dan moet je dus wel in een goed geïsoleerde woning wonen. Verder scheelt het een heel stuk of je in Zeeland woont of in de Noordoostpolder. Als het echt gaat vriezen werkt de lage polder echt als een vrieskist en dan zakt de kou er in.

    Bij een eigen woning kun je gaan isoleren al wordt een oude woning nooit zo energiezuinig als een heel nieuwe. En in sociale huurwoningen wordt vaak weinig gedaan aan isolatie.

    Maarre, jij hebt vast een winterslaap gehouden als je niet gemerkt hebt dat het een lange en koude winter was.

    VeggieMo

    Like

  13. @zuinigaan,lees ik het goed dat de belastingsdienst bij jullie heel netjes rente betaalt ? In België is dat alvast niet het geval : wie een teruggave krijgt, krijgt daar geen rente op maar moet lang wachten tot het bedrag wordt uitbetaald liesbet

    Like

  14. Het was een hele lange lange winter, veel langer dan de laatste jaren. Gestookt vanaf oktober t/m mei!!. Iedereen bijna. Energiebedrijf zei dat iedereen bij moest betalen.

    Anoniem

    Like

Zeg het maar!

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s