Kijktip: Schuldig

Deze week zag ik het eerste deel van een interessante documentaire over de Vogelbuurt in Amsterdam-Noord. Een buurt waar het merendeel van de bewoners schulden heeft en de Voedselbank op de dag van uitdeling een rij wachtenden tot ver om de hoek van het pand heeft staan. In de 6-delige documentaireserie ‘Schuldig’ wordt een aantal van de schuldenaars uit deze buurt gevolgd maar ook de instanties eromheen: de deurwaarder, de schuldhulpverlening, de Amsterdamse wethouder bij wie het op zijn bordje ligt. Ik heb ademloos zitten kijken. Omdat ik iedereen die aan het woord komt sympathiek vind door hun eerlijkheid in de meest kwetsbare momenten.  Ook de deurwaarder blijkt niet de boeman waar mensen hem snel voor houden, ook al zet hij wel een gezin op straat.

Het probleem van de schulden en schuldenaars wordt op een mooie manier van alle kanten belicht. Waarbij het vooral duidelijk is dat de meeste mensen gewoon echt geen geld hebben, laat staan dat ze de schulden kunnen aflossen.

Wat goed duidelijk wordt gemaakt is dat huisuitzettingen niets oplossen, het is probleemverplaatsing. Een gemiddelde huisuitzetting kost de woningbouwvereniging die in de serie genoemd wordt € 7000, plus de gemiste inkomsten uit huur (bron: mugweb). Na de huisuitzetting wordt het probleem verplaatst naar de gemeente. Het duurt in de meeste gevallen jaren voordat mensen weer over een eigen huis beschikken. Al die tijd zitten ze dus (als ze geluk hebben) op een door de gemeente betaalde hotelkamer of slapen ze bij vrienden en familie. Dat laatste komt neer op veel verkassen. Of ze zitten een aantal jaren in een crisisopvang. Hebben ze geluk dan is dat met het gezin samen maar meestal gebeurt dat niet. Na een huisuitzetting zijn er nog steeds schulden. Dat oplossen en afbetalen wordt natuurlijk steeds moeilijker als je geen eigen plek hebt om te wonen. Om die reden heeft woningbouwvereniging Eigen Haard op een gegeven moment meegedeeld geen huisuitzettingen bij gezinnen te doen. Iets wat toch weer gebeurd is.

In het razend interessante boek ‘Schaarste’ waarvan ik hier al wel eens een review plaatste, lieten de auteurs heel overtuigend zien dat de intelligentie van mensen afneemt naarmate ze meer met schaarste te maken krijgen. Het is niet zo dat omdat mensen dom zijn, ze financiële problemen krijgen maar armoede zorgt ervoor dat de mentale bandbreedte afneemt. Kort samengevat: je wordt niet arm omdat je dom bent, je wordt dom omdat je arm bent.

Natuurlijk zijn er mensen die in de problemen komen door hun koopgedrag. Maar meestal gaat het om een combinatie van pech en een opeenstapeling van gebeurtenissen. Hoe moeilijk het is om je aandacht erbij te houden in tijden van stress en verdriet, werd maandag heel mooi en openhartig omschreven door Teunie. Zij vertelde dat ze in de tijd na het overlijden van haar beide ouders (vlak achter elkaar) alles maar liet versloffen omdat ze het – heel begrijpelijk – even niet kon opbrengen. Ze kwam 5 kilo aan door ongezonder te eten maar ook de financiële huishouding kreeg minder aandacht. Er werd meer uitgegeven aan bijvoorbeeld eten in het ziekenhuis maar er werd ook gekozen voor gemak. Post werd niet altijd op tijd geopend en er volgden betalingsherinneringen en aanmaningskosten. Zo ging het een tijdje door. Nu is alles weer op de rit gelukkig.

Dit is Teunie! Kampioen orde en regelmaat. Ik bedoel maar te zeggen dat het iedereen kan overkomen. Er gebeurt iets wat je aandacht opslokt en ineens werkt de routine die je jarenlang opbracht niet meer. Omdat andere zaken meer aandacht vragen. Ikzelf denk dat als je dan niet over een netwerk beschikt van mensen die je kunnen helpen en er alleen voor staat, het heel moeilijk is om eruit te komen. Niet voor niets zijn het juist vaak mensen die alleen komen te staan die problemen krijgen. Ze raken werkloos, worden ziek, hebben meer kosten, missen een betaling, krijgen een aanmaning en voor je het weet loopt een in oorsprong kleine betalingsachterstand volledig uit de klauwen. Om dat op te lossen moet je er aandacht aan kunnen geven en dat is juist zo moeilijk omdat andere zaken meer aandacht vragen. Dat zijn juist weer die zaken die ervoor zorgden dat je in de problemen kwam.

Een kijktip dus voor als je dit onderwerp interessant vindt. Je kunt als je de eerste aflevering hebt gemist hier terugkijken.

Advertenties

Zachte heelmeesters bereiken meer

Afgelopen woensdag stond er in de Volkskrant een interessant artikel over zorgverzekeraar CZ die het aantal oninbare posten gigantisch zag dalen na een andere aanpak van klanten met een betalingsachterstand. In plaats van dreigen wordt er tegenwoordig na een achterstand van een maand al contact opgenomen met de klant om te vragen wat er aan de hand is. Hiermee wordt erger voorkomen want er wordt sneller dan in het verleden een betalingsregeling getroffen die ook vaker haalbaar is voor de klant. Het is maatwerk.

Vind ik echt fijn om te lezen. Ik heb me zo vaak verbaasd over hoe dat gaat, in de wereld van deurwaarders. Want achter schulden zit vaak een verhaal en een reden. Gedrag verandert niet zomaar na dreigbrieven en boeterentes. Veel situaties escaleren. De oorspronkelijke schuld staat dan niet in verhouding tot de berg die er ontstaat als incassobureaus zich ermee gaan bemoeien. Want de uiteindelijke schuld bestaat vooral uit boetes, incasso- en deurwaarderskosten.

Zelf heb ik in het verleden van dichtbij mee gemaakt hoe snel iets kan escaleren. Het probleem is natuurlijk wel dat de meeste mensen die een schuld hebben dat niet bij één instantie hebben. De gemiddelde schuld is €38.500 en die heeft de schuldenaar dan bij 14(!) verschillende schuldeisers.(*) Ze betalen dus niet alleen de zorgverzekering niet, maar slaan ook de woningbouwvereniging over of de energieleverancier. Komen de postorderbedrijven er nog bij. De ene instantie weet niet van de andere instantie, dat probleem blijft. En de persoon met schulden heeft zelf het overzicht ook niet.

Maar dat een zorgverzekeraar het voortouw neemt en op een andere manier mensen met een achterstand benadert vind ik positief. Voor de verzekeraar zelf pakt het trouwens ook goed uit. In 2010 was het verlies door premieachterstand 20 miljoen, in 2015 was dat 10 miljoen. Straffen werkt niet. Helpen wel.

CZ heeft zich samen met een aantal andere grotere bedrijven zoals energieleveranciers, telecomaanbieders, woningbouwverenigingen maar ook een aantal deurwaarders aangesloten tot een groep die zich ‘Van schulden naar Kansen’ noemt. Ze hebben zelfs een ethisch manifest opgesteld. Het probleem is wel dat iedereen zich hierbij kan aansluiten en dat bedrijven zelf kunnen toetsen in hoeverre zij aan het ethisch manifest voldoen.

Niet dat ik ervoor ben dat iemand de deelnemers van dit initiatief gaat controleren maar het is – hoewel een mooie stap – nu nog wel erg vrijblijvend en het zegt nog weinig over hoe individuele medewerkers van de deelnemende bedrijven omgaan met klanten met een betalingsachterstand. Uiteindelijk gaat het erom of die ene medewerker jou nog als mens ziet met een probleem in plaats van dat hij je ziet als een oninbare factuur.

(*) bron: http://www.deltalloydfoundation.nl/2016/01/manifest/

Hoogopgeleid, vaste baan en toch gaat het mis

Dat zegt één van de deelnemers in het programma ‘Arm in Nederland. Eigen schuld! dat momenteel te zien is. Ik keek de eerste aflevering via uitzending gemist en was zeer geboeid. Voor het programma worden 5 deelnemers met allemaal een zeer uitgesproken opvatting over armoede een paar weken bij elkaar gezet in een huis. Van daar uit worden ze in toenemende mate geconfronteerd met armoede, doordat er steeds meer spullen uit huis verdwijnen, ze met een kleiner wordend budget boodschappen moeten doen en ze door middel van opdrachten en ervaringsmomenten geconfronteerd worden met mensen die in armoede leven.

Geheel volgens de verwachtingen – het moet natuurlijk wel boeien – zijn de 5 deelnemers zorgvuldig bij elkaar gezocht en aan elkaar gewaagd.

  • de idealist en actievoerder met paardenstaart die zich druk maakt over multinationals 
  • de wat naïeve studente die zich nooit eerder had gerealiseerd dat haar weekbudget dat wordt uitgegeven aan leuke dingen, hetzelfde is als dat van een moeder met 2 pubers
  • de goed betaalde ambtenaar die hardnekkig blijft volhouden dat armoede in Nederland niet bestaat
  • de rechtse blogger die wel weet dat er armoede bestaat maar dat is dan altijd het resultaat van verkeerde keuzes, eigen schuld dikke bult
  • en tot slot: een dame die van een uitkering leeft en zelf in de schuldsanering heeft gezeten, voor zover ik begreep. En die heerlijk recht door zee haar mening geeft.

Ik vind het programma een aanrader. Vooral omdat het zo goed de heersende moraal van nog steeds een groot deel van ons land weergeeft: als iets je overkomt is het vaak je eigen schuld. Had je maar beter moeten opletten en andere keuzes moeten maken. Tot de rechtse blogger ineens tot zijn verbazing bij het Leger des Heils een vrouw ontmoet met een hulpvraag: ze is best hoogopgeleid, had een vaste baan en toch ging het mis. Je ziet het vraagteken op zijn voorhoofd verschijnen.

Soms vraag ik me wel eens af in welke grot mensen hebben geleefd als ze zo hardnekkig blijven geloven in de mythe van het maakbare bestaan. Heb je tegenslag dan zet je je tanden erin en hop, je krabbelt er weer uit, is de filosofie. Tenzij je omstandigheden zodanig zijn dat het niet lukt. Omdat je ziek wordt of geen vangnet hebt. Dan krabbel je er niet meer uit en is het blijkbaar je eigen schuld. Had je maar niet ontslagen of ziek moeten worden. Want als je echt slim bent, dan overkomt zoiets je niet, toch?

Mijn eigen ervaring is dat er eigenlijk maar heel weinig voor nodig is om tegenslag te laten veranderen in iets dat zo groot is dat het niet meer is te stoppen. Ik werd ooit op staande voet ontslagen (omdat ik weigerde te werken met 40 graden koorts) en raakte zo ook mijn huis kwijt want ik woonde boven de zaak. Ja, daar sta je dan met je twee katten op straat. Ik had een vangnet en een lieve vriendin die haar zolderkamer ter beschikking stelde. Ik had geen geld want krijg maar eens een uitkering als je ontslag niet wordt goedgekeurd door het U.WV maar je baas wel meteen is gestopt met het betalen van salaris. Ik moest van het ene op het andere moment onvoorstelbaar veel tegelijk doen: een huis zoeken, een rechtszaak tegen mijn baas aan spannen, een andere baan zoeken en dat terwijl ik in shock was over wat mij overkwam en als gevolg daarvan in een ernstige depressie raakte.

Dat ik er toen uit krabbelde was vooral doordat ik een vangnet had en er veel handen werden uitgestoken die aan me trokken, die me duwtjes gaven. Niet iedereen heeft familie financieel kan steunen, een partner die de boel draaiende kan houden of krijgt noodopvang na huisuitzetting. Het verschil tussen opvang en onder de brug moeten slapen is echt heel klein heb ik geleerd.

Natuurlijk zijn er gradaties van armoede en over wat dan armoede precies is, kan heel veel gediscussieerd worden. Ik hoop dat dit programma bijdraagt aan een zinvolle discussie. Natuurlijk zijn er in het programma ook mensen te zien zijn waar ik vraagtekens heb en die keuzes maken die ik niet begrijp. Maar toch. Kijk er vooral naar!

Gluur-TV

Soms kijk ik op uitzending gemist een aflevering van ‘Dubbeltje op zijn kant’. In de avond kijk ik nooit TV maar zo overdag soms wel en dan is het makkelijk dat ik dat op mijn laptop zo kan kijken. ‘Dubbeltje op zijn kant’ heb ik vorige seizoenen niet gekeken maar dit seizoen heb ik tot nu toe volgens mij wel alle afleveringen gezien. Op zich vind ik het format vrij suf. Het is elke week meer van hetzelfde en de adviezen zijn ook elke week hetzelfde, namelijk bezuinigen op de uitgaven én meer inkomen genereren en ergens halverwege het programma wat tranen vanwege hoog oplopende emoties.

Toch kijk ik wel. Omdat het me fascineert. Omdat soms mijn mond echt openvalt bij het zien van de keuzes die mensen hebben gemaakt en hoe moeilijk het is de waarheid onder ogen te zien. Het stel van de aflevering van deze week heeft geen hoog inkomen maar wel een enorme boot en twee auto’s, een doorlopend krediet, een schuld bij hun dochter en een bedrijf dat alleen maar verlies oplevert. De totale schuld bedraagt ca € 44.000 en daar zijn de laatste uitgaven voor zonnepanelen nog niet eens in meegerekend. Annemarie van Gaal blijft altijd heel neutraal maar nu hoorde je wel aan de klank van haar stem dat ze vond dat deze mensen niet echt verstandig bezig zijn geweest. Op zich vind ik het wel een gave van haar dat zij – op een moment dat je als tv-kijker deze mensen het liefst even door elkaar zou willen rammelen – heel neutraal zegt dat ze misschien niet zo verstandig zijn geweest.

De man van het stel bleek financieel adviseur te zijn. Daar viel mijn mond van open. Net als dat mensen waarschijnlijk van een diëtist toch onbewust verwachten dat die een gezond gewicht heeft, zou je van een financieel adviseur meer kennis van geldzaken kunnen verwachten. Maar kennis van geld staat niet gelijk aan goed om kunnen gaan met geld, blijkt maar weer.

Denken dat een financieel adviseur niet in de geldproblemen kan kopen is een open deur en doet mensen natuurlijk geen recht. Net als dat deelname aan een dergelijk programma mensen niet van hun beste kant laat zien. Als je zo met de billen bloot gaat ben je wel wanhopig denk ik. Des te meer bijzonder vind ik het dat mensen het dan soms toch vertikken om offers te brengen of hun gedrag aan te passen. De man van deze week wilde in eerste instantie niet zijn boot verkopen, omdat het niet alle geldproblemen zou oplossen. Hij bleef draaien en moeilijk doen en het deed me denken aan het ontwijkende gedrag van kleuters die hun haar zelf hebben geknipt met een nagelschaartje en dan tegen mama liegen dat ze niet weten wat er is gebeurd. Niet onder ogen willen zien wat er aan de hand is. Geen keus willen maken om het op te lossen. Alsof er trouwens nog een keus is. Blijkbaar dringt dat echt heel moeilijk door. En ergens begrijp ik het wel (die kleuter met dat nagelschaartje was ik, alleen had ik in het haar van mijn zus geknipt) maar aan de andere kant begrijp ik het ook helemaal niet.

Zoals gezegd, het fascineert me enorm. Geld is emotie en omgaan met geld ook. Maar een beetje een voyeur ben ik natuurlijk wel door naar het programma te kijken, het is echt wel gluur-TV. Ik vraag me serieus af waarom ik dat eigenlijk doe.

Is dit nu een guilty pleasure? Kijk jij naar dit soort programma’s?

Aflossen: een magische mijlpaal!

In 2012 zijn wij begonnen met het aflossen van onze hypotheek. Ons huis stond fors onder water en door verlies van inkomen beseften we hoe kwetsbaar we waren. Die zomer van 2012 hebben wij onze hypotheek omgezet. Onze hypotheek bestond naast twee aflossingsvrije delen ook uit een deel beleggingshypotheek met woekerpolis. Die beleggingshypotheek werd omgezet naar een annuïteitenhypotheek en de bijbehorende woekerpolis werd afgekocht. Het vrijgekomen geld van iets meer dan €10.000 werd gebruikt om de totale schuld omlaag te brengen.

Sindsdien zijn we gestaag door gegaan met aflossen. Natuurlijk met een maandelijks bedrag via de annuïteitenhypotheek maar ook door bijna elke maand extra te af te lossen op de aflossingsvrije leningdelen. Soms kleinere bedragen van € 200 of € 300 maar soms ook grote bedragen van € 1000. Soms twee, drie maanden niet omdat de buffer weer even moest worden aangevuld, maar dan altijd werd de draad weer opgepakt. Soms verloren we een beetje de moed, ‘jee wat een hoge schuld hebben we toch, er komt geen eind aan‘ en soms bedachten we plannen om juist die moed niet te verliezen. Zoals het aflosdoel van dit jaar van € 10.000,-. Een erg hoog gegrepen doel wat onmogelijk leek bij aanvang en wat naar het zich nu laat aanzien wel gehaald gaat worden. En dat is natuurlijk fantastisch!

Met de storting van € 1000,- die ik zojuist deed, komt het totaal afgeloste bedrag van dit jaar op € 7500,- te staan. Wauw! Daar word ik echt heel erg blij van! Maar nog leuker vind ik het dat we met deze laatste storting een magische grens zijn gepasseerd. We passeerden de grens van € 50.000! Sinds de start van aflossen in 2012 hebben wij in mijn ogen behoorlijk veel afgelost en knabbelden we een enorm bedrag van de totale openstaande schuld af: €50.353,90!! 

Zo voelt het echt, we hebben het ervan afgeknabbeld. €100 hier, € 250 daar, even een grote hap van €1000. Ik voel me net een muis met een enorm stuk kaas dat niet in een keer kan worden opgegeten maar wel gestaag kleiner wordt….


De volgende mijlpaal weet ik ook al. Dat is als we onder de 2 ton gaan zakken met de schuld. Nog €12.143,00 te gaan….dat lukt binnen twee jaar hoop ik (bij leven en welzijn zoals de oude meneer Brink altijd zei, voor wie ik tijden mij studententijd kookte).

Hier liggen de bubbels in ieder geval klaar!

Vragen waar je eigenlijk zelf het antwoord wel op weet

Soms verbaast het me hoe vaak ik mail krijg met vragen waar het antwoord eigenlijk al bekend is bij de vraagsteller. Zo van: ‘ik ben eind 40, mijn huis staat onder water, ik heb een aflossingsvrije hypotheek en ik verwacht niet al te veel van mijn pensioen. Vind jij dat ik moet gaan aflossen.’ Als ik dan vervolgens schrijf dat ik alleen vanuit mijn eigen ervaring kan spreken maar dat dit voor mij wel redenen zijn om af te lossen, word ik altijd uitbundig bedankt.

Geef ik dan net het laatste duwtje? Ik weet het niet. Wat ik wel weet is dat mensen zich voor hun financiën veel te veel baseren op wat anderen zeggen. Ik weet niet wat wijsheid is, want jij moet vooral voor je zelf bepalen wat wijsheid is. Als jij denkt dat je beter kunt aflossen maar je twijfelt, dan schuurt er blijkbaar iets. En dat moet je onderzoeken. Want ik ken jouw cijfers niet.

Of je aflost of niet, is een kwestie van cijfers optellen en aftrekken en kijken wat er in je hoofd gebeurt. Blinde paniek? Onrustig gevoel? Of een och-dat-valt-reuze-mee?

In de toekomst kijken kan niemand maar je kunt jezelf wel een aantal vragen stellen:

  • Wat verwacht je van je pensioen?
  • Is er een partnerpensioen? 
  • Wat gebeurt er als jij of je partner arbeidsongeschikt of werkloos wordt? 
  • Zijn je hypotheeklasten nu makkelijk op te brengen of is het nu al hangen en wurgen? 
  • Zijn je bruto hypotheeklasten op te brengen in geval van een lager inkomen? 
  • Wat zou een rampenscenario voor jou zijn? Reken dat eens uit? 

De beslissing om af te lossen en hoeveel af te lossen is geen statische beslissing maar iets wat misschien mee verandert met de tijd. Omdat jouw situatie ook verandert. Ikzelf bekijk elk jaar opnieuw wat we kunnen missen. Ik ben namelijk niet in de omstandigheid om extra te werken en zo mijn hypotheekaflossingen bij elkaar te verdienen. Mijn manier van aflossen is uitgaven zo ver naar beneden brengen en houden dat er ruimte overblijft om af te lossen. Ik kijk dus elk jaar vooruit. Wat is voor ons een mooie balans tussen aflossen, prettig leven en een buffer op peil houden voor onderhoud en rampen? Wat een balans is, wisselt per jaar omdat de omstandigheden ook per jaar wisselen.

Ga niet blind af op wat anderen zeggen over jouw situatie. Zorg vooral dat je ook precies weet wat je eigen situatie is. Als je dat weet, dan volgen de antwoorden vaak vanzelf. Antwoorden krijg je door jezelf de juiste vragen te stellen. De juiste vragen hebben te maken met al die zaken waar je onrustig van wordt, waar je wakker van schrikt. Ga dat onderzoeken. Hoe groter de weerzin, hoe belangrijker het antwoord, zo is mijn ervaring.

Waar lig jij wakker van? Je pensioen? De hoogte van je hypotheek? Schulden?

Aflossen – we gaan gewoon door….

We gaan rustig door met aflossen. Minder snel dan toen we begonnen maar ook een druppelende kraan zorgt uiteindelijk voor een volle emmer. Al is de vergelijking wat bizar natuurlijk, omdat ik juist hoop dat die volle schuldemmer helemaal leeg en hol komt te klinken.

Een mooi bewijs van het nut van aflossen is Valhalla. Met een huis dat in waarde is gezakt, begon ze met aflossen. Ze verkocht onlangs haar huis om haar droom in Noorwegen te gaan leven en belangrijker, dat doet ze schuldenvrij! Hoeveel meer bewijs van het nut van aflossen wil je nog hebben!

Dus ook deze maand losten we weer af, met deze laatste € 250 staat de aflosstand van dit jaar op €1500. Dan hebben we volgens het aflosschema nog iets meer dan € 3000 te gaan. In oktober verwacht ik een meevaller en in december krijgt M. zijn 13e maand. Zo lukt het net om toch weer rond de € 5000 af te lossen dit jaar. Zou mooi zijn toch?

Sinds de start van het aflossen in 2012 is onze schuld met €29.515,39 gedaald. Een heel bedrag! Als ik me eens wat minder voel, ga ik lekker naar mijn aflosexelletje turen. Haha, nee hoor geintje! Maar ik vind het wel vrolijkmakend. Van die €29.515,39 is €13.675 door maandelijkse extra aflossingen, € 10.926,20 is een eenmalige grote aflossing geweest door het vrijkopen van de woekerpolis en de overige € 4914,19 betreft annuïtaire aflossingen, die we ook niet zouden hebben gedaan als we de beleggingshypotheek niet hadden omgezet naar een annuïteitenhypotheek. €29.515,39 waar ik nooit meer rente over hoeft te betalen!

Hadden wij besloten lekker met onze kop in het zand te blijven zitten, dan was onze situatie geheel anders geweest, want dan hadden we:

  • Hogere maandlasten door meer hypotheekrente 
  • Duurdere ovr verzekering (scheelde €100 mensen, na omzetting hypotheek!) 
  • Een tekort aan kapitaal aan het eind van de looptijd, namelijk een kleine € 60.000 door een woekerpolis 
  • Geen netto maandbedragen meer mogen betalen maar bruto maandbedragen moeten betalen door het verdwijnen van het recht op HRA 
  • En een schuld die net zo hoog zou zijn als op de dag dat we onze handtekening onder de hypotheekakte hebben gezet 
  • Kortom meer kans op minder nachtrust

En dan zijn er nog steeds mensen die menen dat aflossen stom is omdat je het voordeel van de hra misloopt. Tja.

Voor je het weet zit je in de ellende

Op mijn oproep van vanmorgen om het verhaal op het blog van Annemiek van Deursen te lezen, kreeg ik een aantal lezersreacties en ook mails, waarin werd gesteld dat het verhaal vreemd is en dat deze mensen misschien wel door hun eigen schuld in de problemen zijn gekomen. Nu heeft iedereen recht op zijn of haar mening. Maar ik wil er wel het volgende over vertellen: er hoeft maar weinig te gebeuren in een mensenleven en het verschil tussen uit de ellende komen en erin blijven is heel klein. Ook is het niet zo dat instanties altijd hun werk goed doen in dit land.

Jaren geleden was ik kok. Ik woonde boven het restaurant waar ik werkte. Door een opeenstapeling van gebeurtenissen (waarvan sommige mij zeker aan te rekenen waren) kreeg ik een conflict met de eigenaar van het restaurant. Toen ik me met een longontsteking ziek meldde op een zaterdagochtend, escaleerde de boel. Ik werd op staande voet ontslagen en moest binnen een uur het huis uit zijn.

Mijn zus huurde een boedelbak en een stel vrienden van me ‘pakten mijn huis in’, inclusief de katten. Ik was te verdoofd (en te ziek) om me er mee te bemoeien. Wat ik me nog wel kan herinneren is dat de afwasser van het restaurant buiten onbedaarlijk stond te huilen, ik zie hem nog over de leuning van de brug hangen.

Wat volgde leek een slapstick maar het was helaas de keiharde werkelijkheid van instanties die weigerden met mij mee te denken. Omdat ik officieel nog in dienst was ondanks mijn ontslag, moest mijn baas mijn salaris gewoon uitbetalen. Dat deed hij niet. Van de ene op de andere dag zat ik zonder inkomsten. Ik belde met het U.WV en die verwees me naar de Sociale Dienst. De Sociale Dienst hoorde mij aan en verwees naar mijn baas, die nam de telefoon niet meer op. Zo lang mijn ontslag niet was goedgekeurd door een rechter, had ik geen recht op een uitkering of bijstand. Maar betalen deed mijn baas niet.

Ik werd in huis genomen door mijn vriendin Iris. Ik leefde van haar geld, van geld dat ik van mijn ouders kreeg toegestopt en ‘van de lucht’. Het duurde ruim een half jaar voordat ik eindelijk doordrong tot het U.WV. Dat gebeurde toen ik in mijn wanhoop daar het kantoor binnenstormde en letterlijk iemand over een balie trok. Of het dát was of de ellende die van me afdroop weet ik niet, maar eindelijk werd er naar me geluisterd.

Ik kreeg wat geld. Inmiddels had ik ook een advocaat via de vakbond in de arm genomen. Om een uitkering te krijgen moest ik het ontslag aanvechten. Toen de rechtszaak voorkwam was het spannend maar ook zo voorbij: ik kreeg al mijn achterstallig loon plus een financiële genoegdoening. Wegens de ernstig verstoorde arbeidsverhouding besloot de rechter wel het ontslag goed te keuren. Ik kon mijn ouders en mijn vriendin terugbetalen en een nieuw leven starten. Ik zocht en vond een huis en vanaf dat moment vertoonde mijn leven weer een stijgende lijn. Ik zat nog wel een half jaar schuddend van de stress op de bank, maar toen dat eenmaal wat zakte had ik ook zo weer een baan.

Wat ik maar wil zeggen is dat mensen fouten maken, ik ook. De eigenaar van het restaurant was een onbetrouwbare minkukel en terwijl ik daar werkte zag ik voorbeelden van hoe hij met mensen omging. Maar ik dacht dat het mij niet zou gebeuren. Voor die naïviteit heb ik betaald, vooral met mijn gezondheid. Ik heb er ook veel van geleerd. Ik had bovendien het geluk dat mijn vriendin Iris zonder met haar ogen te knipperen zei: ‘kom maar hier wonen, gezellig’. Ik had het geluk dat ik ouders had die me ook wat konden toestoppen.  Ik had vooral het geluk dat mensen mij zonder vragen te stellen een kans gunden, ook al was ik misschien niet zo slim bezig geweest.

Gewoon doen werkt dus niet

Regelmatig lees ik mee op een blog van iemand die schulden heeft. Ze probeert haar uitgavenpatroon aan te passen en de schulden af te lossen. Dat gaat niet soepel, op zijn zachtst gezegd. Regelmatig verbaas ik me over de reacties die ze over zich heen krijgt. Want de gemaakte keuzes vallen niet in goede aarde. Ik reageer meestal niet. Ik ben niet zo goed in gekissebis over ‘waarom heb je dit of dat gekocht’? Ik probeer iemand wel aan te moedigen of te steunen. Alleen zo lang ik geen details weet over de hoogte van de schulden of iemands situatie of waar het geld precies aan wordt uitgegeven is dat best moeilijk. Van een afstand weten veel mensen het toch beter, bleek uit de vele niet malse reacties. Door de vele reactie murw gebeukt, gaf deze blogger eerder deze week aan te stoppen met bloggen.

Mensen met schulden weten heus wel dat ze een probleem hebben en dat ze vaak verkeerde keuzes maken of maakten. Daar ligt het probleem niet, al denken veel mensen van wel als je de reacties op het hierboven genoemde blog leest. Anders met geld omgaan en schulden aflossen is niet een kwestie van GEWOON DOEN of DE KNOP OMZETTEN. Ook niet van BETER NADENKEN of JEZELF BIJ DE LURVEN PAKKEN. Mensen zijn niet gebaat bij een verbale draai om de oren. Die geven ze denk ik al vaak genoeg aan zichzelf.

Natuurlijk heeft deze vrouw hulp nodig, die stap om hulp te zoeken zal ze zelf moeten zetten. Maar iemand helpen is iets anders dan iemand dicteren of voorzeggen hoe het moet. Keer op keer heb ik me verbaasd over de indringende reacties van mensen die schrijven dat zij makkelijk uitkomen met 4 kinderen van zo en zoveel geld, als demonstratie dat het toch echt wel beter kan.

Wie het boek Schaarste heeft gelezen of mijn recensie hierover weet dat een probleem met geld hebben vaak geen kwestie van onwil is maar van tunnelvisie en bandbreedte. Wie langdurig in schaarste leeft, wordt letterlijk aangetast in de mentale vermogens. Dat geldt voor iedereen, of je nu van oorsprong een hoog of laag IQ hebt. ‘Dat we overstag gaan, komt omdat onze bandbreedte is aangetast. Kort door de bocht: iemand die lekker in zijn vel zit zonder grote problemen, beschikt over meer bandbreedte dan iemand die niet weet of hij deze maand de huur kan betalen. Die bandbreedte wordt niet direct aangetast bij schaarste. Kennen we tijdelijk een gebrek aan iets, dan gaan we ons scherper focussen. We lopen net dat tandje harder om die ene deadline te halen. We sluiten tijdelijk dat wat er niet toe doet buiten en zetten alles op alles. Rol je echter van deadline naar deadline, dan word je tunnelvisie chronischer en gaat de rek uit je bandbreedte. We gaan zaken verwaarlozen die er wel toe doen, en dat heeft gevolgen.We krijgen last van permanente tunnelvisie en hebben minder denkvermogen.‘ (recensie schaarste van 18 februario jl.)

Wie continu alle ballen in de lucht moet houden ziet niet wat er  1 meter verderop gebeurt. Een  buitenstaander ziet dat wel. En omdat je continu net die ene bal moet opvangen, is de kans groot dat  de andere ballen uiteindelijk toch op de grond lazeren. Als je erin zit, zie je het totaalplaatje niet. Ook is het moeilijker alert te blijven als je dat juist de hele tijd moet zijn. Je weet dat je niet mag snoepen en daarom denk je de hele tijd aan snoepen en voor je het weet zit het in je mond. Hoe meer je iets niet mag, hoe aantrekkelijker het is. Jammer genoeg worden we altijd afgerekend op dat ene moment van falen. Heb je je de hele maand ingehouden, en ben je één keer overstag gegaan en heb je zinloze dingen gekocht, dan is dát het moment waarop je wordt afgerekend. Door jezelf en door anderen.

Er is altijd een belemmerende factor die maakt dat het moeilijk is om financiële problemen op te lossen. Die factor is voor iedereen verschillend. Vaak is het een thuissituatie die eerst zal moeten veranderen of worden opgelost. In het geval van deze blogger is het probleem volgens mij dat ze alleen staat. Ook al krijgt ze nog zo veel steun of felle maar goed bedoelde reacties, zo lang de thuissituatie zo is dat de noodzaak tot besparen en aflossen niet wordt gevoeld door haar wederhelft, is het water naar de zee dragen. Als we heel hard roepen en de ander reageert niet, ook niet na steeds harder geroep van onze kant, dan hoeft het niet zo te zijn dat we niet gehoord worden. Vaak trekt iets anders gewoon nog harder de aandacht. Uitzoeken wat dat is, heeft meer zin dan er een megafoon bij te pakken en iemand een nog hardere verbale afstraffing te geven.

Schulden: het verhaal van Mirjam (3)

In de twee voorgaande delen (hier en hier)lazen we dat Mirjam na haar huwelijk berooid achterblijft met schulden die vooral door haar ex-man zijn aangegaan. Zelf gaat ze ook schulden aan om een nieuw leven op te bouwen, soms ook voor minder urgente zaken. Als ze opnieuw een relatie krijgt en trouwplannen heeft, neemt ze beslissingen die verkeerd uitpakken. Ze is van plan bij haar nieuwe man in te trekken, zegt de huur van haar huis op en doet bijna al haar spullen weg. Als het huwelijk op het nippertje niet doorgaat, staat ze weer met lege handen. Opnieuw worden er schulden aangegaan om iets op te bouwen. Om haar moeilijke verleden te verwerken gaat ze in therapie. Als ze vervolgens ziek wordt, is dat een keerpunt. Eindelijk kan ze nu ook de stap nemen om te gaan aflossen. Haar plan is om 2017 schuldenvrij te zijn.

Vertel je aan mensen in je omgeving dat je een schuld hebt? Hoe reageren ze?
“De zus bij wie ik schulden heb, weet het. Ik heb met haar heel duidelijk mijn aflosplan doorgenomen, juist om te voorkomen dat het weer te vrijblijvend zou zijn. Een andere zus heb ik het ook verteld. Zij weet wat dit traject inhoudt uit haar eigen situatie, dus we kunnen elkaar ondersteunen als het moeilijk is. Drie bevriende stellen weten het ook, niet de exacte cijfers, maar wel de strekking. Mensen reageren positief op mijn plan. Soms schrikken ze ook van de situatie, het is nog veel ‘ellende’ uit het verleden. Ik vertel dan dat het de laatste hobbel is om mijn ‘slachtoffer’-zijn van vroeger los te laten en weer de regie op dit terrein van mijn leven terug te krijgen.”

Krijg je hulp van mensen en kun je dat aannemen?
“Soms krijg ik hulp van mensen. Ik kan dat nu wel aannemen maar heb vaak ook het gevoel: ‘ik heb het zelf zover laten komen, het is mijn verantwoordelijkheid om het ook zelf op te lossen’. Maar ik kan nu wel vaker oprecht dank je wel zeggen …..”

Heeft het aannemen van hulp van mensen consequenties voor de omgang of de vriendschap?
“Ja-nee-soms, zo ambivalent voelt dat wel. Mijn zus en zwager zitten nu zelf ook in een lastiger financiële positie. Ik ben dus blij dat ik aflos en dat het straks klaar is. Ongemerkt is zo’n lening er altijd wel. Een vriendin weet dat ik aflos, niet de finesses, zij wil van alles voor mij gaan doen. En nee, dat wil ik niet. Ik maak zelf de keuze om naar een verjaardag te gaan of niet. Ik maak de keuze om daar benzine voor over te hebben, soms maak ik andere keuzes dan men misschien zou willen.”

Hoeveel schuld heb je nu nog op dit moment?
“Ik heb nog een totale schuld van € 14.875,- . Dat zijn verschillende schulden: ik heb €7.200,- bij mijn zus en zwager uitstaan, €7.000,- bij de bank en bij Wehkamp €675,-.”

Hoe los je tegenslag op? Heb je bijvoorbeeld wel een kleine buffer?
“Ik heb € 0 buffer!! Tegenslagen moeten af van het huishoudgeld. In geval van nood zou ik aan mijn zus kunnen vragen of ik een maand mag overslaan. Tegenslagen zijn een aanslag op je gezondheid, nachtrust, emoties, perspectief.”

Hoe kun je je schulden aflossen? Waar bespaar je op? Welke keuzes maak je?
“Ik probeer een jaarplan te maken, heb nu goed op een rijtje wat er in komt en uitgaat. Ik heb met de bank een afspraak dat ik aflos, daar heb ik maatregelen voor getroffen. Ik ben prioriteiten gaan stellen. Natuurlijk zijn er valkuilen en emotionele uitglijders die geld kosten. Ik heb al een paar jaar een vast bedrag aan huishoudgeld per maand, dat gaat niet altijd goed. Soms gaat er toch teveel ‘zomaar opeens’ mijn portemonnee uit en waar naar toe?

Ik houd een kasboek bij, op momenten dat ik minder goed in mijn vel zit, laat dat als eerste te wensen over. Per maand kijk ik hoeveel ik moet rijden. De benzine calculeer ik in en ik maak keuzes als het teveel lijkt te worden. Ik heb in de afgelopen twee jaar alle abonnementen opgezegd. Ik heb een budget voor verjaardagen. Kaarten hergebruik ik, ik maak er nieuwe van. Kaarten per e-mail versturen gaat ook goed en kan gratis. Toen de kinderen klein waren had ik een cadeautjesdoos voor alle leeftijden voor vriendjes en feestjes. Doorgeef cadeaus vind ik ook niet erg. Ik laat iets in een mooi transparant folie zitten en leg het weg voor ‘later’. Ik maak voorraden met diepvriesmaaltijden. Ik weet van de kortingen bij de grote supers en maak boodschappenlijstjes. Ik heb geen wasdroger en afwasmachine. Ik rijd een kleine goedkope auto. Ik heb half lang opgestoken haar, dat spaart kapperskosten. Mijn zoon heeft kort haar, ik heb een tondeuse gekocht. Zolang hij het niet erg vindt, knip ik hem. Ik ga niet naar het theater of de bioscoop. Uit eten doe ik hooguit één keer per jaar, dat mis ik niet echt. Ik lees graag de krant, heb hem opgezegd, daar heb ik last van! Ik koop geen boeken maar ga naar de bieb. Ik ga vaak op zaterdagmiddag daar zitten om kranten en tijdschriften te lezen. Mijn zoon heeft nu maandelijks kleedgeld, dat helpt hem en mij om meer inzicht te krijgen en bewustere aankopen te doen. Mijn kledingkast is vrij bescheiden, ik koop in de uitverkoop. Sinds kort kom ik bij een hele leuke inruil zaak met goede kleding.  Ik wissel niet jaarlijks van energieaanbieder maar probeer zuinig te zijn met gas, licht en water.”

Hoe ga je om met sociale activiteiten? Wat doe je met verjaardagen en momenten waarop mensen van je verwachten dat je op koffie trakteert of een cadeautje meebrengt?
“Daar word ik steeds beter en makkelijker in. Jaren had ik een rot gevoel omdat dit me overkwam, alsof ik er geen keuze in had. Ik ben klaar met dat slachtoffergevoel en maak nu keuzes, dat klinkt veel beter hè. Ik ben nu weer iemand die iets doet ja/nee, omdat ik dat wil . Niet omdat ik iets niet kan. Dat is een wereld van verschil. Ik weeg de aanwezigheid bij sociale activiteiten af. Soms zeg ik eerlijk dat iets niet past in mijn budget of dat ik die maand al te veel activiteiten heb. Ik bak vaak zelf een cake als cadeautje of maak een lekkere soep of een quiche. Mijn zus plukt vaak een bloem uit de tuin, in een glazen potje met een leuk lintje er om heen en voilà, klaar. Het gebeurt ook dat mensen zeggen ‘dat je komt is al een cadeautje,’ Daar heb ik lange tijd moeite mee gehad, omdat ik me toch vaak geneerde dat ik het niet kon. Nu denk ik ‘inderdaad, dat ik er ben is goed genoeg.’ Ik ga me ook niet meer verontschuldigen. Ik merk dat steeds meer mensen zo doen.”

In hoeverre beïnvloeden de schulden je relatie met je omgeving?
“Veel mensen weten het niet, zoals bijvoorbeeld collega’s. Op sommige momenten denk ik wel eens ‘ze zouden eens moeten weten’, alsof ik nog steeds bang ben dat ze me dan niet meer moeten, dat ik afga of zo. Ik schiet nooit grote bedragen voor wanneer ik langere tijd op teruggave moet wachten, die ruimte heb ik niet. Waarschijnlijk ben ik altijd wel in bepaalde mate op mijn hoede.”

Waar ben je trots op?
“Dat nu de knop echt om is, dat ik het heft in handen neem. Dat ik weer zelf verantwoordelijk ben voor mijn leven. Dat mijn dochter nooit schulden heeft gemaakt, zij is zuinig en spaart! Dat ik de mogelijkheid heb om weer een buffer op te bouwen als ik 55 ben en dan misschien de keuze heb om naar een andere stad te verhuizen en voldoende te hebben voor de inrichting. Dat ik geen eeuwige heimwee meer ervaar maar dankbaar kan zijn voor mijn leven en mijn ex-man heb vergeven. Dat ik op de bankafschriften twee keer per maand een aflosbedrag afgeschreven zie staan, weer een stukje schuld minder, yes! Ook al is het soms moeilijk en frustrerend en hard bikkelen, ik doe het wel zelf!
Ik ben trots dat ik langzaam aan de finish ga halen, jarenlang was daar helemaal geen zicht op.

Elke maand ga ik meer de goede kant uit. Het gaat naar: er is geen roodstand als de rekeningen zijn betaald, ik kom uit met mijn salaris. En over een jaar: ik kan € 100 op de spaarrekening laten staan zonder die toch weer nodig te hebben.” 

Wat is je eerste stap – denk je – als je schuldenvrij bent?
“Geld uitgeven, ha ha ha, naar een theatervoorstelling of een musical gaan. Met mijn kinderen uit eten, een abonnement op een krant nemen en mezelf plechtig beloven nooit meer in zo’n situatie terecht te komen!”

Tot slot: Wat zou jij mensen vanuit de ervaring die je nu hebt, willen meegeven over geld en schulden? 
“Geld is emotie. Een paar van jouw blogs ging daar ook over: laat je je beheersen door je geld of beheers jij het geld? Zorg dat je inzicht krijgt wat jouw relatie is met geld. Zoek op tijd hulp,stap over de schaamte en het schuldgevoel heen! Verdiep je in de mogelijkheden, bijvoorbeeld blogs als deze, NIBUD, lees boeken over omgaan met geld.

Als je door emotionele problemen dit niet zelfstandig kunt doen ga dan naar bijvoorbeeld het maatschappelijk werk. Zij bieden (gratis) hulp, ze geven cursussen voor budgetbeheer. Door de hele omslag in de maatschappij wordt het nu waarschijnlijk ook makkelijker om hulp te vragen en te krijgen, er zijn zoveel mensen in de problemen. En zorg dat je één of twee mensen in je omgeving hebt die je echt vertrouwt, wees eerlijk over de situatie waarin je terecht dreigt te komen of al zit.”

~
Dank je wel Mirjam voor je openhartigheid en je bereidheid je verhaal met ons te delen. Wie weet inspireer je mensen of weet je ogen te openen! Ik wens je veel sterkte met het aflossen!